Günlük hayatımızın her anında karşımıza çıkan eşyaların çoğu, aslında birer geometrik cisim veya geometrik şekil örneğidir. Bir evin çatısında, bir topun yuvarlaklığında, bir kitabın köşelerinde ya da bir kalemin gövdesinde geometrinin izlerini görebiliriz. Bu nedenle geometrik şekilleri ve cisimleri tanımak, hem matematik bilgisini geliştirmek hem de çevremizi daha iyi anlamak için önemlidir.
Geometrik Şekiller Nedir?
Geometrik şekiller, düzlem üzerinde çizilen, eni ve boyu olan ancak yüksekliği bulunmayan şekillerdir. Yani iki boyutludurlar. Bir kağıda çizdiğimiz üçgen, kare, dikdörtgen veya daire birer geometrik şekildir.
Kare, dört kenarı eşit ve dört açısı dik olan bir şekildir. Günlük hayatta fayanslarda, satranç tahtasında ve bazı masa yüzeylerinde kareyi görebiliriz.
Dikdörtgen, karşılıklı kenarları eşit olan ve dört açısı dik olan bir şekildir. Defter kapağı, kitap sayfası veya telefon ekranı çoğu zaman dikdörtgen şeklindedir.
Üçgen, üç kenarı ve üç köşesi olan bir şekildir. Üçgenler farklı türlere ayrılabilir: eşkenar üçgen, ikizkenar üçgen ve çeşitkenar üçgen. Bir evin çatısı veya yol uyarı levhaları çoğu zaman üçgen şeklindedir.
Daire, kenarı olmayan, eğri bir çizgi ile çevrili olan bir şekildir. Tekerlekler, saat kadranları ve tabaklar dairesel şekillerdir.
Geometrik şekiller düz bir yüzeyde gösterilir ve kalınlıkları yoktur. Matematik derslerinde şekilleri tanımak, kenar ve köşe sayılarını öğrenmek, çevre ve alan hesaplarının temelini oluşturur.
Geometrik Cisimler Nedir?
Geometrik cisimler, üç boyutlu varlıklardır. Yani uzunluk, genişlik ve yükseklikleri vardır. Elimize alabileceğimiz, ağırlığı olan her nesne bir geometrik cisimdir. Cisimler, şekillerin üç boyutlu hâli gibi düşünülebilir.
Küp, bütün yüzeyleri kare olan bir cisimdir. Altı yüzü, sekiz köşesi ve on iki ayrıtı vardır. Rubik küp, kutular ve zar küp örnekleridir.
Dikdörtgen prizma, karşılıklı yüzleri dikdörtgen olan bir cisimdir. Evler, kitaplar, buzdolapları sıkça dikdörtgen prizmaya benzer.
Silindir, iki dairesel tabanı ve bu tabanları birleştiren eğik yüzeyi olan bir cisimdir. Kola kutusu, rulo hâlindeki kağıt havlu ve kalem gövdeleri silindire örnektir.
Küre, yüzeyi tamamen yuvarlak olan bir cisimdir. Toplar, gezegenler ve portakallar küreye örnektir.
Koni, bir dairesel tabanı ve bu tabandan yükselerek bir noktada birleşen yüzeyi olan bir cisimdir. Dondurma külahı, parti şapkası ve trafik dubaları koni biçimindedir.
Şekiller ve Cisimler Arasındaki İlişki
Geometrik şekiller ile geometrik cisimler arasında güçlü bir ilişki vardır. Örneğin:
- Bir küpün tüm yüzleri kare şeklindedir.
- Bir dikdörtgen prizmanın yüzleri dikdörtgen şeklidir.
- Bir silindirin tabanı dairedir.
- Bir piramidin yan yüzleri üçgen şeklindedir.